هگمتانه، گروه فرهنگ: هجدهمین دوره مسابقات قرآنی مدهامتان در حالی به میزبانی همدان برگزار شد که حضور بیش از 16 هزار شرکت‌کننده از سراسر کشور، مشارکت حدود یک‌هزار و 200 مسجد و رقابت گروه‌های قرآنی در چهار مرحله، ابعاد گسترده این رویداد ملی را به نمایش گذاشت. به گزارش هگمتانه، مسابقاتی که در سال‌های اخیر با عبور از قالب رقابت‌های انفرادی و حرکت به سمت فعالیت‌های گروهی و مسجد‌محور، تلاش کرده است زمینه‌ای فراتر از شناسایی برگزیدگان قرآنی فراهم کند و به تقویت پیوند نسل نوجوان و جوان با مساجد و توسعه فعالیت‌های فرهنگی و قرآنی در محلات کمک کند.
همدان از 16 تا 19 آبان‌ماه میزبان هجدهمین دوره مسابقات قرآنی مدهامتان بود؛ رویدادی که حضور فعالان قرآنی از استان‌های مختلف کشور، برگزاری برنامه‌های جانبی و گردهمایی استادان، داوران و خادمان قرآن، آن را به فرصتی برای تبادل تجربه و معرفی ظرفیت‌های قرآنی کشور تبدیل کرد.
این دوره از مسابقات با مشارکت 16 هزار و 380 نفر در قالب یک‌هزار و 143 مسجد آغاز شد و پس از طی مراحل مقدماتی، استانی و نیمه‌نهایی، 40 گروه قرآنی برتر به مرحله کشوری راه یافتند تا در چهار بخش خواهران و برادران زیر 18 سال و بالای 18 سال به رقابت بپردازند.
افزایش مشارکت؛ نشانه استقبال از رویکرد گروهی
یکی از شاخص‌ترین ویژگی‌های هجدهمین دوره مسابقات مدهامتان، افزایش مشارکت مساجد و گروه‌های قرآنی بود. بر اساس اعلام مشاور وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی و رئیس ستاد هماهنگی کانون‌های فرهنگی هنری مساجد کشور، در این دوره حدود یک‌هزار و 200 مسجد با اعزام بیش از یک‌هزار و 800 تیم در مسابقات حضور داشتند و تعداد تیم‌های شرکت‌کننده نسبت به دوره گذشته بیش از 35 درصد افزایش یافت.
این آمار از گسترش دامنه مشارکت در یک رویداد قرآنی حکایت دارد که تلاش کرده است فعالیت‌های قرآنی را از سطح توانمندی‌های فردی به عرصه همکاری و تعامل جمعی ارتقا دهد.
حجت‌الاسلام علی ملانوری، مشاور وزیر و رئیس ستاد هماهنگی کانون‌های فرهنگی هنری مساجد کشور، با اشاره به تحولات ایجادشده در شیوه برگزاری مسابقات از دوره هفدهم، رقابت گروهی را یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های این رویداد دانست و بر نقش مسجد در تربیت نیروهای توانمند قرآنی و فراهم کردن زمینه فعالیت‌های جمعی تأکید کرد.
در این رویکرد، مسجد صرفاً محل برگزاری برنامه‌های عبادی و آموزشی نیست، بلکه بستری برای شناسایی استعدادها، پرورش مهارت‌های اجتماعی و فرهنگی و تربیت نیروهایی است که بتوانند در فعالیت‌های محله نقش‌آفرینی کنند.
رقابت گروهی؛ ابتکاری برای تقویت کار جمعی در مساجد
تغییر رویکرد مسابقات مدهامتان و توجه به فعالیت‌های گروهی، از جمله موضوعاتی بود که مورد توجه دبیران، کارشناسان و داوران این دوره قرار گرفت.
در بخش گروهی، شرکت‌کنندگان علاوه بر نمایش توانایی‌های فردی، باید استعدادهای خود را در قالب یک مجموعه به نمایش می‌گذاشتند. ارائه سرودهای قرآنی، تواشیح، نمایش‌های قرآنی و آثار نمایشی با محوریت آداب و رسوم قرآنی و فرهنگی محله، از جمله قالب‌های پیش‌بینی‌شده برای فعالیت گروه‌ها بود.
احسان مولوی، دبیر محتوایی هجدهمین دوره مسابقات، با اشاره به استمرار این بخش در دوره جدید، خلاقیت و ابتکار گروه‌ها را از ویژگی‌های مهم این رقابت‌ها دانست.
کریم دولتی، رئیس هیأت داوران مسابقات نیز این شیوه را ابتکاری ارزشمند با محوریت مسجد ارزیابی کرد و معتقد بود توانایی‌های فردی زمانی می‌تواند در قالب یک گروه به نتیجه مطلوب برسد که اعضا ضمن برخورداری از مهارت‌های تخصصی، توانایی همکاری و تعامل با یکدیگر را نیز داشته باشند.
به گفته وی، هرچند این شیوه هنوز در مراحل ابتدایی توسعه قرار دارد و ممکن است با کاستی‌هایی همراه باشد، اما با بهره‌گیری از نظرات داوران و شناسایی نقاط ضعف می‌توان آن را به الگویی برای سایر رقابت‌های قرآنی تبدیل کرد.
حرکت به سمت فعالیت گروهی، از این جهت اهمیت دارد که نوجوانان و جوانان در کنار آموزش و تمرین مهارت‌های قرآنی، تجربه مشارکت، مسؤولیت‌پذیری، تعامل و کار جمعی را نیز به دست می‌آورند؛ مهارت‌هایی که می‌تواند در سایر عرصه‌های فرهنگی و اجتماعی محله نیز به کار گرفته شود.
همدان؛ میزبان مسابقات و بستری برای معرفی ظرفیت‌های قرآنی
میزبانی همدان از دو دوره اخیر مسابقات مدهامتان، فرصتی برای معرفی توانمندی‌های قرآنی استان و ارتباط بیشتر فعالان این حوزه با جامعه قرآنی کشور فراهم کرده است.
همدان با برخورداری از پیشینه فرهنگی و مذهبی، جلسات قرآنی خانگی، مؤسسات و تشکل‌های قرآنی، محافل مذهبی و استادان و پیشکسوتان این عرصه، از ظرفیت‌های قابل توجهی برای توسعه فعالیت‌های قرآنی برخوردار است.
در همین راستا، مسعود صفری، مدیرعامل مجمع استادان، قاریان و حافظان قرآن استان همدان، بر اهمیت بهره‌گیری از فرصت میزبانی برای شناسایی و معرفی استعدادهای قرآنی و ایجاد انگیزه در میان نوجوانان و جوانان تأکید کرد.
به اعتقاد وی، حضور فعالان قرآنی در جشنواره‌های ملی، زمینه تبادل تجربه و هم‌افزایی را فراهم می‌کند و هنگامی که استعدادهای یک مسجد یا محله در سطح ملی معرفی می‌شوند، این اتفاق می‌تواند انگیزه سایر اعضای مسجد، به‌ویژه نسل نوجوان و جوان را برای حضور در فعالیت‌های قرآنی افزایش دهد.
صفری همچنین بر ضرورت استفاده بیشتر از ظرفیت استادان، پیشکسوتان و فعالان بومی در برنامه‌ریزی و اجرای دوره‌های آینده تأکید کرد و معرفی چهره‌های شاخص قرآنی استان را یکی از فرصت‌های ارزشمند چنین رویدادهایی دانست.
در این دوره نیز از طاهره روشنیان، مدیر مؤسسه جامعه‌القرآن همدان، استاد حسین دهقانی به پاس 50 سال آموزش قرآن در مسجد جامع و استاد محمدرضا ابوالقاسمی، پیشکسوت قرآنی کشور، تجلیل شد.
این بخش از برنامه‌ها، در کنار رقابت گروه‌های جوان، توجه به سرمایه‌های انسانی و پیشکسوتانی را نشان داد که طی سال‌ها در مسیر آموزش و ترویج فرهنگ قرآنی فعالیت کرده‌اند.
150 کرسی تلاوت؛ برنامه‌ای فراتر از فضای مسابقات
از دیگر برنامه‌های جانبی هجدهمین دوره مسابقات مدهامتان، برگزاری 150 کرسی تلاوت قرآن کریم در استان همدان به یاد 150 شهید مقاومت بود.
این برنامه با مشارکت شهرستان‌های استان و همکاری فرمانداری‌ها، دستگاه‌های اجرایی، تبلیغات اسلامی، آموزش‌وپرورش، مساجد و بقاع متبرکه برنامه‌ریزی شد و از 10 تا 22 آبان‌ماه ادامه داشت.
بر اساس اعلام مسؤول دبیرخانه هجدهمین دوره مسابقات، 47 کرسی تلاوت برای شهر همدان پیش‌بینی شده بود و در کنار مساجد و امامزادگان، اجتماعات شبانه نیز به ظرفیت برگزاری این محافل افزوده شد.
برگزاری این محافل در سطح استان، فرصت دیگری برای گسترش فضای قرآنی در میان اقشار مختلف مردم و پیوند دادن رویداد ملی مدهامتان با فعالیت‌های فرهنگی و مذهبی شهرستان‌ها فراهم کرد.
همچنین همکاری شهرداری همدان در فضاسازی و تبلیغات شهری و اطلاع‌رسانی درباره مسابقات، زمینه آشنایی بیشتر شهروندان با این رویداد را فراهم ساخت.
اختتامیه؛ تأکید بر استمرار فعالیت‌های قرآنی
آئین اختتامیه هجدهمین دوره مسابقات مدهامتان با حضور بیش از 270 نفر از فعالان و خادمان قرآن کریم و جمعی از مسؤولان کشوری و استانی در تالار جلسات شهدای استانداری همدان برگزار شد.
در این مراسم، سخنرانان با تأکید بر ضرورت تقویت جایگاه مسجد در فعالیت‌های فرهنگی و قرآنی، استمرار برنامه‌ها و تبدیل دستاوردهای جشنواره به یک جریان ماندگار را مورد توجه قرار دادند.
حمید نیلی، معاون فرهنگی و هنری ستاد هماهنگی کانون‌های مساجد کشور، با اشاره به رویکرد جدید مسابقات اظهار کرد که هدف از طراحی این دوره، فراتر رفتن مدهامتان از یک رقابت معمول و تبدیل آن به بستری برای رفاقت، همدلی و حضور پرشور نوجوانان و جوانان در مسجد بوده است.
در این نگاه، رقابت گروهی فرصتی برای تمرین همکاری، شکوفایی استعدادها و عمیق‌تر شدن ارتباط نسل جوان با مسجد فراهم می‌کند.
آیت‌الله حبیب‌الله شعبانی، نماینده ولی‌فقیه در استان همدان نیز با تأکید بر ضرورت استمرار فعالیت‌های قرآنی پس از پایان جشنواره، خواستار فعال بودن دبیرخانه در استان و برنامه‌ریزی برای ارتقای کیفیت دوره‌های آینده شد.
وی با بیان اینکه هدف از برگزاری چنین رویدادهایی نباید صرفاً به حضور چندروزه شرکت‌کنندگان و اجرای مسابقات محدود شود، بر ضرورت ارزیابی آثار فرهنگی و اجتماعی جشنواره تأکید کرد.
از دیدگاه وی، ترویج فرهنگ قرآن زمانی به نتیجه مطلوب می‌رسد که در کنار قرائت و حفظ، زمینه فهم معارف و عمل به آموزه‌های آن نیز فراهم شود.
حجت‌الاسلام ملانوری نیز با اشاره به مشارکت گسترده مساجد در این دوره، تقویت تشکیلات و توانمندسازی فعالان مسجدی را از ضرورت‌های توسعه فعالیت‌های فرهنگی و قرآنی دانست و تأکید کرد که برنامه‌های قرآنی باید به افزایش نشاط و پویایی مساجد و حضور مؤثرتر نسل نوجوان و جوان منجر شود.
حمید ملانوری استاندار همدان نیز با اشاره به ظرفیت‌های تاریخی، فرهنگی و دینی استان، بر نقش آموزه‌های قرآن کریم در تعالی فردی و اجتماعی، تقویت اخلاق و کرامت انسانی و تحقق توسعه پایدار تأکید کرد.
معرفی برگزیدگان؛ پایان رقابت و آغاز مسیری تازه
در پایان رقابت‌ها، گروه‌های برتر در چهار بخش خواهران و برادران زیر 18 سال و بالای 18 سال معرفی شدند.
در بخش خواهران زیر 18 سال، گروه «شهیده شیرین روحانی‌راد» از استان تهران رتبه نخست را کسب کرد و گروه‌های «شهید مصطفی عارف» و «شهید ابوالفضل عبدل‌الکفر» از استان یزد به ترتیب دوم و سوم شدند.
در بخش برادران زیر 18 سال، گروه «شهید محمدحسین عزیزی» از تهران رتبه نخست را به دست آورد و گروه‌های «شهید محمد بلباسی» از مازندران و «شهید محمدحسین‌زاده جعفری» از کرمان در جایگاه‌های دوم و سوم قرار گرفتند.
در بخش برادران بالای 18 سال نیز گروه «شهید هاشم دهقانی‌نیا» از اردبیل رتبه نخست را کسب کرد و گروه‌های «شهیده سیده بشری حسینی خامنه‌ای» از لرستان و «شهید حمیدرضا الداغی» از خراسان رضوی به ترتیب دوم و سوم شدند.
همچنین در بخش خواهران بالای 18 سال، گروه «شهید حمیدرضا سلطانی» از استان یزد رتبه نخست را به دست آورد و گروه‌های «شهید سردار ایرج آقابزرگی» از چهارمحال و بختیاری و «سردار شهید پاکپور» از استان مرکزی در رتبه‌های دوم و سوم قرار گرفتند.
از یک رویداد ملی تا یک جریان ماندگار مسجدی
هجدهمین دوره مسابقات قرآنی مدهامتان را می‌توان تجربه‌ای در مسیر گسترش فعالیت‌های گروهی و تقویت جایگاه مسجد در عرصه فرهنگ و قرآن دانست؛ رویدادی که افزایش مشارکت مساجد، حضور گسترده نوجوانان و جوانان، توجه به ظرفیت‌های هنری و فرهنگی و برگزاری برنامه‌های جانبی در سطح استان، ابعاد مختلف آن را شکل داد.
با این حال، مهم‌ترین دستاورد چنین جشنواره‌ای را نمی‌توان صرفاً در تعداد شرکت‌کنندگان، گروه‌های حاضر یا معرفی برگزیدگان خلاصه کرد. ارزش واقعی این رویداد زمانی آشکار می‌شود که ارتباط شکل‌گرفته میان گروه‌های قرآنی حفظ شود، استعدادهای شناسایی‌شده امکان رشد و فعالیت مستمر پیدا کنند و مساجد بتوانند از تجربه این رقابت‌ها برای تقویت برنامه‌های فرهنگی و اجتماعی خود بهره بگیرند.
در واقع، مدهامتان زمانی به هدف اصلی خود نزدیک‌تر می‌شود که شور و نشاط روزهای برگزاری مسابقات به فعالیتی مستمر در مساجد و محلات تبدیل شود؛ مسیری که در آن نوجوانان و جوانان نه‌تنها مخاطب برنامه‌های قرآنی، بلکه سازندگان و پیش‌برندگان جریان فرهنگی مسجد باشند.
میزبانی همدان از این رویداد ملی، علاوه بر معرفی ظرفیت‌های قرآنی استان، فرصتی برای تقویت ارتباط میان فعالان این عرصه و بهره‌گیری از تجربه‌های ملی فراهم کرد؛ فرصتی که تداوم آن به برنامه‌ریزی منسجم، استفاده از ظرفیت استادان و تشکل‌های بومی و پیگیری جدی دستاوردهای جشنواره در طول سال نیاز دارد.